Τζαμί Μεσαγρού

Το τζαμί του Μεσαγρού αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα οθωμανικά μνημεία της περιοχής της Γέρας στη Λέσβο και έχει χαρακτηριστεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο από την Εφορεία Αρχαιοτήτων. Η σημερινή μορφή του χρονολογείται στα έτη 1824–1825, όπως μαρτυρούσε καλλιγραφική μαρμάρινη επιγραφή που βρισκόταν στην είσοδο και σήμερα φυλάσσεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μυτιλήνης. Το τέμενος κτίστηκε πάνω σε παλαιότερο τζαμί του 16ου αιώνα, στοιχείο που αποτυπώνεται και σε τμήματα της αρχικής κατασκευής που διατηρούνται μέχρι σήμερα.

Αρχιτεκτονικά, το μνημείο παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς συνδυάζει διαφορετικές οικοδομικές φάσεις. Στη βορειοανατολική γωνία σώζεται ο παλαιότερος μιναρές, κατασκευασμένος από τούβλα και τοποθετημένος πάνω σε εξαγωνική βάση. Στη βορειοδυτική πλευρά προστέθηκε νεότερος πέτρινος μιναρές στις αρχές του 20ού αιώνα (1900–1903), ύψους περίπου 14 μέτρων, με κυκλικό εξώστη και μεταλλική ημισέληνο στην κορυφή. Στο εσωτερικό διατηρείται το μιχράμπ, η κόγχη προσανατολισμού προς τη Μέκκα, με κομψή μπαρόκ διακόσμηση, ενώ παλαιότερα οι τοίχοι ήταν διακοσμημένοι με αραβικές καλλιγραφικές επιγραφές.

Ο περιβάλλων χώρος του μνημείου μαρτυρεί επίσης τη λειτουργία του ως θρησκευτικού κέντρου της μουσουλμανικής κοινότητας του χωριού. Στον δυτικό κήπο εντοπίζονται μαρμάρινες πλάκες που πιθανόν ανήκαν σε χώρο ταφής ιμάμηδων. Μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών το κτίριο άλλαξε χρήση και στη δεκαετία του 1930 λειτούργησε ως σχολείο. Μεγάλο τμήμα του κατέρρευσε στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ωστόσο το μνημείο παραμένει σημαντικό τεκμήριο της ιστορίας και της πολυπολιτισμικής κληρονομιάς της Λέσβου.